تبليغاتX
کوچه پس کوچه های باستان شناسی
کوچه پس کوچه های باستان شناسی
اهالی باستان شناس

نقوش رنگارنگ قرن چهارم هجري قمري نيشابور خميرنخودي رنگ

كاسه سفالين با تكنيك نقاشي زير لعاب ري قرن هفتم هجري پايه بلند مدور بدنة محدب لبه متمايل به خارج

كاسه سفالي با لعاب آبي فيروزه اي قرن پنجم دورة سلجوقيان و خوارزمشاهيان پايه بلند مدور مقعر بدون لعاب بدنه كشيده

كاسه سفالي لعاب يكرنگ لعاب فيروزه اي مايل به آبي قرن ششم و هفتم هجري

كاسه سفالي با لعاب لاجوردي دورة اوليه ورود اسلام ( ساساني)

كاسه سفالي آبي و سفيد خمير نخودي رنگ

 

سفال نخودي منقوش نقش سياه طرح هندسي حيواني گياهي مكشوف تپه گيان نهاوند هزارة سوم

مكشوف در لايه سوم سيلك II قدمت 5500-4500 ق.م - كاشف گيرشمن - منقوش - نقش سياه - طرح هندسي - 4200 - 3500 ق م

مكشوف در سيلك III لايه پنجم ششم و هفتم كاشف گيرشمن منقوش نقش سياه طرح هندسي گياهي حيواني .

مكشوف در سيلك IV قدمت 3000 1500 ق.م نقش سياه منقوش طرح هندسي.

سفال نخودي - منقوش - نقش سياه - طرح هندسي - گياهي - مكشوفه از شوش هزارة سوم ق.م

سفال نخودي منقوش نقش قهوه اي مايل به قرمز طرح هندسي مكشوف در تل شغا

دورة اول منقوش نقش سياه مايل به قرمز طرح هندسي مكشوف در تل شغا - دورة دوم هزارة سوم ق.م

سفال نخودي منقوش نقش سياه هندسي گياهي مكشوف در تل تيموران

سفال نخودي منقوش نقش سياه طرح هندسي گياهي

مكشوف در تپه گيان در جنوب غرب شهر نهاوند

نمونه هاي اوليه: مكشوف در حاجي فيروز در درة سلدوز 0 دوران نوسنگي 9000-6000 ق.م بدون نقش دست ساز نرم يدك

مكشوف در سيلك III قدمت 4200 3500 ق.م منقوش نقش سياه طرح هندسي خطوط موازي و زيگزاگ آجري صفحات لايه هاي پنجم ششم و هفتم سيلك

نمونة اوليه : مكشوف در تپه سنگ چخماق شاهرود - منقوش- نقش قرمز - طرح سبدي ارتفاع 44 وقطر دهانه Cm 16 - استفاده از گل اخري

مكشوف IV قدمت 3000 1500 داراي خطوط موازي نقش سياه ذخيرة غذا و آب مكشوف در سيلك گورستان B دورة پنجم 1500 1000 ق. م زمينه نقوش قرمز رنگ يا سفيد رنگ

ظرف سفالي منقوش و نخودي مكشوفه از شوش هزارة سوم ق.م كاشف مورگان

سفال نخودي منقوش نقش سياه هزارة پنجم ق.م دورة دوم تل شغا –– سفال نخودي منقوش نقش سياه هزارة پنجم ق.م كنتو حفاري شد نزديكترين تپه، تپه گيان است.

اين سفال در اثر دوره ها تداوم داشته

الف) نمونة اوليه در حاجي فيروز در دورة سلدوز به دست آمد كه قدمت آن 9500 8000 ق م كه جنس آن خشن- دست ساز داراي ماده چسباننده كاه مي باشد- به دليل پايين بودن درجه حرارت سبكتر و شكننده هستند- شكل كلي سفال ها بيضي نقوش هندسي ساده زيگزاگ مثلث و لوزي است.

ب) سيلك II قدمت 5500-4500 ق م آجري منقوش نقش سياه طرح هندسي كاربرد: ذخيرة آب و غذا

ج ) سيلك III قدمت 5500-4500 ق م آجري منقوش نقش سياه طرح هندسي و گياهي

د) سيلك III قدمت 4200- 3500 ق م آجري منقوش نقش سياه طرح هندسي

هـ ) سيلك V گورستان B قدمت 1500 1000 ق م آجري منقوش نقش خاكستري مايل به سياه و قرمز يكرنگ طرح هندسي گياهي حيواني

مكشوفه از سيلك III لايه ششم قدمت 4200 - 3500 ق.م - قرمز آجري - نقش سياه طرح سبدي

سفال نخودي مكشوف در تپه حصار دامغان قدمت 3500-1700 ق.م كاشف دكتر اريك اسميت از آمريكا - اين تپه داراي سه لايه LC,LB,A بوده سفال نخودي منقوش دو لايه LB است

سفال مورد اشاره در اكثر دوره ها و سايت ها تداوم داشته مانند تل محمدجعفر - حاجي فيروز - سيلك و ... به صورت نخودي در دوره هاي ديگر همانند گودين تپه ، گيان

حاجي فيروز : در دورة سلدوز واقع شده 9500-8400 ق م- رايج ترين ظروف خمره هاي ذخيره و كاسه هاي كم عمق كاسه هاي تخت موسوم به سيني هاي پوست كني سفال هاي منقوش داراي نقوش هندسي ساده زيگزاگ مثلث ولوزي است- رنگ سفال: قرمز متمايل به نخودي كم رنگ جنس : خشن دست ساز و داراي ماده چسباننده كاه است.

سفال هاي اين دوره بوسيله روش قالب گيري ساخته مي شده است كه همانند ساخت سفال در تل ابليس و يحيي در كرمان است.

سيلك : اين تپه واقع در شرق چشمه فين و شامل دو تپه كوچك و بزرگ است كه توسط پروفسور گيرشمن حفاري گرديده است تپه شمالي شامل دو دوره به نام هاي سيلك II , I و تپه جنوبي شامل دوره هاي سيلك V,IV,III

سيلك II قدمت 5500-4500 ق م. منقوش نقش سياه طرح هندسي گياهي

سيلك III قدمت 500-4500 ق م. منقوش نقش سياه طرح هندسي گياهي حيواني

سيلك IV : قدمت 300-1500 ق م. منقوش نقش سياه طرح هندسي گياهي حيواني

سيلك V گورستان 1500-1000 ق م. منقوش نقش خاكستري و قرمز

مكشوف در سيلك III لايه پنجم ششم قدمت 5500 - 4500 ق.م - آجري - منقوش نقش سياه - طرح هندسي

مكشوف در سيلك II قدمت 5500 4500 ق.م آجري منقوش نقش سياه طرح هندسي

مكشوف سيلك III 4200 3500 ق.م لايه پنجم ششم

نوع ديگر اين سفال از نظر شكل در تل شغا به دست آمده

سفال نخودي منقوش نقش سياه طرح هندسي خطوط موازي 2500 2200 ق.م.

ظرف سفالي دورة ساساني داراي نقوش كنده دسته دار نخودي

الف ) اولين بار شكل اين نوع سفال در سيلك V 1500-1000 ق م به دست آمده كه خصوصيات آن : آجري - داراي دسته و آبريزگاه - ساده - بدون نقش و داراي دسته افقي - توسط آقاي رومان گيرشمن حفار ي شده است.

ب ) مكشوف از تپه گيان - هزارة اول ق . م ( ظرف شبيه به آن از نظر شكل ) خاكستري ساده بدون نقش بدون لعاب دسته دار داراي آبريزگاه

ج ) مكشوف در غرب ايران سفال معمولي دورة اشكاني دورة متأخر ري بدون نقش ساده دسته دار

گورستان B سيلك V قدمت 1500 1000 ق . م نخودي بالعاب قهوه اي قرمز نوك دار- ساده بدون نقش

ظرف سفالي دسته پايه لوله دار سيلك V قدمت 1500-1000 ق م ساده آجري بدون نقش

مكشوف در گورستان B سيلك - سيلك V قدمت 1500-1000 ق م - قوري شكل و نوك دار - ساده - بدون نقش - زمينه قهوه اي رنگ

مكشوف از خوروين - خاكستري رنگ هزارة دوم و اول ق م ساده بدون نقش

به دليل منحصر بفرد بودن اين ظرف و همچنين داشتن چنين دسته و لوله اي كه به صورت نادر ديده شده است لذا احتمالاً مربوط به دورة اشكاني مي باشد.

سفال هايي با دسته هاي حيواني به صورت منحصر بفرد بيشتر در ظروف سفالي خاكستري و ظروف اشكاني به دست آمده است .

الف) مكشوف از حسنلو - خاكستري - هزارة اول ق م - ساده

ب) شمال شرق ايران سفال براق به رنگ قرمز قهوه اي قرمز ياريم تپه شهرقومس

سفال هايي با دسته هاي حيواني به صورت منحصر بفرد بيشتر در ظروف سفالي خاكستري و ظروف اشكاني به دست آمده است .

الف) مكشوف از حسنلو - خاكستري - هزارة اول ق م - ساده

ب) شمال شرق ايران سفال براق به رنگ قرمز قهوه اي قرمز ياريم تپه شهرقومس

مكشوف از گورستان B سيلك ( سيلك پنجم) - 1500-1000 ق.م - ساده - آجري - دسته دار

سفال هاي اين گورستان گاهي بدون نقش و به رنگ خاكستري مايل به سياه يا قرمز يك رنگ و گاهي بدون رنگ است- سفال نقش دار و زمينه شيري و قهوه اي رنگ با نقش قرمز شرابي - موضوع نقوش: جنگجويان - زين برگ اسب و خورشيد

تداوم اين سفال از دورة پيش از تاريخ ( سيلك) تا دوران تاريخي ادامه داشته است.

الف) در گورستان B سيلك V بدون پايه ديده شده قدمت 1500 1000 ق م

ب ) اما به صورت پايه دار در دورة اشكاني ديده شده سفال صيقلي به رنگ نخودي مايل به نارنجي نقش دار داراي نقوش هندسي انساني مكشوف از آذربايجان شرقي

ج ) شمال ايران سفال صيقلي دورة متأخر اشكاني حسني محله

كوزه سفالي دوره ساساني دسته دار- لعاب سبز مايل به آبي داراي خطوط موازي برجسته

ظرف سفالي دورة اشكاني لعابدار لعاب خاكستري دورة ميانه شوش

قمقمه دورة اشكاني جنوب غربي ايران شوش دسته دار لعاب دار پوشش بيرون نارنجي ساده بدون نقش دورة اوليه و ميانه

دورة اشكاني جنوب غربي ايران دورة ميانه و متأخر شوش قمقمه دسته دار بدون لعاب- بدون نقش ساده

كوزه سفالي دوره ساساني لعاب دار- لعاب سبز مايل به آبي داراي شش دسته

كوزة سفالي با لعاب يگرنگ لعاب فيروزه اي مايل به آبي قرن ششم ساده بدون نقش

تپه سنگ چخماق - ظرف سفالي با نقوش سبدي

تپه چخماق داراي دو تپه شرقي و غربي است كه قدمت آن 6000-5000 ق م.

( ظرف دو قلوي سفالي )- اگر ما به اين ظرف به صورت يك به يك و جدا از هم نگاه كنيم نمونة آنها را در ظرف خاكستري و ظروف دورة اشكاني خواهيم ديد. ( قدمت اشكاني)

مكشوف در سيلك و مارليك - هزارة اول ق.م - سفالي آجري - شش قلو پايه دار- دسته دار - لوله دار - بدون نقش و ساده ص

لوله سفالي روبه رو احتمالاً ناودان يا تنبوشه باشد كه هر دو كاربرد معماري داشته و در دوره هاي مختلف استفاده مي شده است به صورت ناودان در زيگورات جغا زنبيل و معبد گال

و همچنين به صورت تنبوشه هاي سفالي و براي خروج آب در معبد چغا زنبيل

كاسه سفالي با لعاب گلي و نقوش رنگارنگ روي زمينه سفيد - قرن چهارم هجري قمري نيشابور خمير نخودي رنگ

كاسه سفالي لعاب پاشيده قرن چهارم هجري نيشابور جرجان خمير نخودي رنگ پايه مدور لبه صاف

كاسه چيني آبي و سفيد دورة صفوي كه تقليدي از ظروف شاخته شده در چين است.

ظرف چيني با لعاب آبي مايل به لاجوردي سفيد - دورة تيموري - داخل و بيرون ظرف داراي نقوش هندسي و گياهي - قرن نهم هجري

پياله سفالين لعابدار باتكنيك نقاشي زير لعاب به روش مشبك - نيشابور قرن چهارم هجري

پياله از خميرقرمز رنگ - پايه مدورشيب دار- بدنه كشيده لبه صاف تزئين داخلي شامل نقطه چينهاي سفيد رنگ دايره اي برروي زمينه سياه فضاي خالي داخلي دايره ها . بارنگ زرد تزئين شده است.

كاسه سفالي با لعاب گلي و نقوش رنگارنگ روي زمينه سفيد قرن چهارم هجري قمري نيشابور خمير نخودي رنگ

|+| نوشته شده توسط کار گروهی دانشجویان باستان شناسی زابل در چهارشنبه نوزدهم مهر 1385 ساعت 9:42 قبل از ظهر |

منابع کنکور
 

منابع کنکور کاردانی وکارشناسی ارشد باستان شناسی

The Archaeology of Elam
جديد
  كد كتاب :  1013
  چاپ اول ، ١٣٨٥
  دنيل تي. پاتس
 مترجم :  زهرا باستي
  ٢-٠٦٢-٥٣٠-٩٦٤
 قيمت : ٤٩٥٠٠  ريال
   
Museum Curatorship
  كد كتاب :  491
  چاپ دوم ، ١٣٨٢
  چاپ اول : 1380
  نوشين دخت نفيسي
  ٢-٥١٢-٤٥٩-٩٦٤
 قيمت : ٩٠٠٠  ريال
   
The Art and Architecture of Islam (20) : (1250-1800)
  كد كتاب :  659
  چاپ اول ، ١٣٨١
  چاپ اول : 1381
  شيلا بلر ، جاناتان بلوم
 مترجم :  دكتر يعقوب آژند
  x-٦٩٦-٤٥٩-٩٦٤
 قيمت : ٧٢٠٠٠  ريال
   
Iranian Architecture Islamic Period
  كد كتاب :  409
  چاپ چهارم ، ١٣٨٥
  چاپ اول : 1379
  دكتر محمديوسف كياني ( گردآورنده )
  ٥-٤١٨-٤٥٩-٩٦٤
 قيمت : ٣٦٠٠٠  ريال
   
The Art and Architecture of Islam (1) 650-1250
  كد كتاب :  403
  چاپ پنجم ، ١٣٨٤
  چاپ اول : 1378
  ريچارد اتينگهاوزن، الگ گرابر
 مترجم :  دكتر يعقوب آژند
  ٦-٤١٢-٤٥٩-٩٦٤
 قيمت : ٣٨٥٠٠  ريال
   
Iranian Architecture of the Islamic Period
  كد كتاب :  122
  چاپ هشتم ، ١٣٨٥
  چاپ اول : 1374
  دكتر محمديوسف كياني
  ٤-١٢٢-٤٥٩-٩٦٤
 قيمت : ١٦٠٠٠  ريال
   
The Art and Architecture of Islam (20) : (1250-1800)
  كد كتاب :  659
  چاپ اول ، ١٣٨١
  چاپ اول : 1381
  شيلا بلر ، جاناتان بلوم
 مترجم :  دكتر يعقوب آژند
  x-٦٩٦-٤٥٩-٩٦٤
 قيمت : ٧٢٠٠٠  ريال
   
 
   
Pottery Technique and Art
  كد كتاب :  406
  چاپ چهارم ، ١٣٨٥
  چاپ اول : 1379
  فائق توحيدي
  ٠-٤١٥-٤٥٩-٩٦٤
 قيمت : ٣١٠٠٠  ريال
   
The Art and Architecture of Islam (1) 650-1250
  كد كتاب :  403
  چاپ پنجم ، ١٣٨٤
  چاپ اول : 1378
  ريچارد اتينگهاوزن، الگ گرابر
 مترجم :  دكتر يعقوب آژند
  ٦-٤١٢-٤٥٩-٩٦٤
 قيمت : ٣٨٥٠٠  ريال
   
Art and Archaeology of the Ancient Asia Minor
  كد كتاب :  400
  چاپ چهارم ، ١٣٨٥
  چاپ اول : 1378
  دكتر بهمن فيروزمندي شيره جيني
  ٦-٤٠٩-٤٥٩-٩٦٤
 قيمت : ٢٠٠٠٠  ريال

کد

نام کتاب

تالیف

قیمت

168

انگلیسی برای دانشجویان رشته باستان شناسی

دکتر ملک شهمیر زاده/پرویز بیرجندی

1750

1013

باستان شناسی ایلام

دانیل تی پاتس/زهرا باستی

4950

586

باستان شناسی غرب ایران

فرانک هول /زهرا باستی

3000

400

باستان شناسی وهنر آسیای صغیر

بهمن فیروزمندی

1600

159

باستان شناسی وهنر ایران در هزاره اول ق .م

دکتر حسن طلایی

1150

122

تاریخ معماری ایران در دوره اسلامی

محمد یوسف کیانی

1600

776

تاریخچه علم باستان شناسی

غلامرضا معصومی

3300

777

خواستگاه تمدن در آسیای شرقی جینا ال بارنز

زهرا باستی

2000

174

راهنمای زبانها یباستانی ایران جلد 1

دکتر محسن ابوالقاسمی

1850

227

راهنمای زبانها یباستانی ایران جلد 2

دکتر محسن ابوالقاسمی

1900

383

روش سال یابی در باستان شناسی

فرانک بحر العلومی

1200

700

سر آغاز 1

برایان فاگان

2100

701

سر آغاز 2

برایان فاگان

2100

420

سکه ها ی ایران از آغاز تا زندیه

علی اکبر سر افراز

1750

258

طرحهای اسلامی

اوا ویلسون/محمد رضا ریاضی

950

406

فن وهنر سفالگری

فائق توحیدی

3100

966

مذهب قوم ایلام 2600/5000ق .م

محمد رحیم صراف

1300

409

معماری ایران دوره اسلامی

محمد یوسف کیانی

3600

491

موزه داری

نوشین دخت نفیسی

900

980

نخستین شهر های فلات ایران 1

دکتر سید منصور سجادی

1750

981

نخستین شهر های فلات ایران 2

دکتر سید منصور سجادی

3300

496

نگاهی بر پارچه بافب دوران اسلامی

زهره روح فر

1000

263

هنر بین النهرین باستان هنر کلاسیک خاور نزدیک

آنتونی مورتکاف/زهرا باستی/محمد صراف

3400

403

هنر ومعماری اسلامی 1

ریچارد اتیکهاوزن/یعقوب باژند

3850

656

هنر ومعماری اسلامی 2

شیلا بلر/جاناتان بلوم/یعقوب آژند

7200

|+| نوشته شده توسط کار گروهی دانشجویان باستان شناسی زابل در سه شنبه هجدهم مهر 1385 ساعت 2:51 بعد از ظهر |

راز ها ی مهم

 

317. خيال بافي و پندارپروري يا پژوهش دانشي و فرهنگي؟



يادداشت ِ ويراستار


نوشته ي زير را -- كه نويسنده ي آن شناسانده نشده است -- دوست ارجمند و همكار كاوشگر و پژوهنده ي من بانو ساناز علوي در تارنمايي به نام ِ پردازندگان:
يافته و با مهر از سيدني به اين دفتر فرستاده است تا شايد دل ِ من ِ اصفهاني ي "شهربند" در اين سرزمين دورافتاده ي جنوبي ي جهان را با يادي از زادگاه نامْ بُردارم شادكند. امّا من گفتار ِ فرستاده را با سپاس از او، تنها به خواست ِ در پيش نهادن ِ چند پُرسمان و جُستار، در پي مي آورم و بر درستي و درخور ِ اعتماد بودن ِ داده هاي آن، هيچ تأكيدي نمي ورزم. تنها نگاهي به چگونگي ي اين نوشتار، نشان مي دهد كه نويسنده ي آن از شكْ وَرزي ي دانشي و شيوه ي بازبُرد دادن به خاستگاه ها و پشتوانه هاي با اعتبار پژوهشي پيروي نكرده و كارش تنها بر پايه ي نااستوار ِ "مي گويند" و "شنيده ام" و اعتماد و باور ِ بي چون و چرا به "گفته ها" ي ديگران و "شنيده ها"ي خود قرار دارد.
در متن ِ اصلي ي ِ اين نوشته، پاره اي نادرستي هاي آشكار در مورد ِ يادمانهاي تاريخي ي شهر اصفهان ديده مي شد كه من بر جا گذاشتن ِ آنها را سزاوار نديدم و ناگزير براي پرهيز از شبهه افكني در فرآيند ِ نشر ِ اين تارنما، به ويرايش و درست گرداني ي آنها پرداختم. از آن جمله بود اينهمان پنداشتن ِ پل ِ خواجو (پل ِ شاهي / پل شيراز / پل بابا ركن الدّين / پل حسن آباد) و پل ِ الله وردي خان (سي و سه پل / پل ِ چهارباغ). هر اصفهاني يا ساكن اصفهان و حتّا رهگذر و بازديد كننده از اين شهر، مي داند كه اين دو پل جدا از هم اند و ساختار آنها نيز يكسره ديگرگونه است و زمان ساختشان نيز يكي نيست.
افزون بر اين، در اين نوشته ي ِ مدّعي ي ِ گشودن ِ رازهاي بزرگ، گمان پروري هاي بي بنياد و پشتوانه اي هست كه نمي توان آسان از آنها گذشت:
يك) در باره ي تنديس ِ دو شير ِ سنگي ي ِ كارگذاشته در درآمدهاي شمالي و جنوبي ي پل خواجو، گفته شده است كه چشمان اين شيرها داراي درخشش ويژه اند و از سنگي آورده از بدخشان ساخته شده اند.
اين سخن در كدام خاستگاه پذيرفتني ي تاريخي آمده است و كدام پژوهش گر ِ كارشناسي آن را تأييد كرده است؟
دو) گفته شده است كه شاه عبّاس از قرينگي ي چيزها بيزار بوده است و از همين رو در هيچ يك از سختمانهاي زمان او، چيزهاي قرينه ي يكديگر ديده نمي شوند.
امروز نمي دانيم كه شاه صفوي قرينگي را خوش مي داشته يا ناخوش؛ امّا برخلاف شبهه افكني ي نويسنده، دهها نمونه ي قرينگي را در اين ساختمانها در همان نگاه نخست و بي هيچ نيازي به دقّت ويژه مي بينيم. نمايان ترين نمونه هاي اين قرينگي را مي توان در مناره هاي چهارگانه ي آستانه ي مسجد شاه و دو سوي گنبد ِ آن و نيز نگاره ي زيباي دو طاووس در كاشيكاري ي بالاي سردر ِ اين



مسجد مشاهده كرد


سه و چهار) نويسنده، ساختار پل الله وردي خان را يك بار بازنمود ِ تصوير شمعي فروزان و بار ديگر، نگاره ي عُقابي در پرواز شمرده است.
آيا -- به فرض اين كه بيننده با ديدن ِ پل، بتواند اين گونه تصويرها را در ذهن ِ خود بپرورد -- مي توان چنين خيالْ نقش هايي را
پيش انديشيده در طرح و معماري ي ِ پل شمرد و رازي بزرگ انگاشت؟ هرگاه چنين باشد، پس شايد در آينده هم كسي به اين سطر از شعر ِ شاعر ِ بزرگ ِ روزگارمان احمد شاملو به نام ِ پل ِ الله وردي خان ( در كتاب باغ ِ آينه) استناد كند كه مي گويد:
"اژدهايي خفته را مانَد به روي ِ رود ِ پيچان پُل ..."
و اين گمان را بپرورد كه معمار ِ پل الله وردي خان، در طرح ِ خود، اژدهايي را در پيش ِ چشم داشته است!
در فيلم زيباي خوابهاي خواجو، ساخته ي رضا مُهَيمَن، ديديم كه يك استاد ِ معماري و هنر، ساختار پل خواجو را نمادي تركيبي از معماري ي سه دوره از تاريخ ايران (هخامنشي، ساساني و صفوي) مي شمارد و نمودهاي ساختاري ي هر سه دوره را در آن نشان مي دهد. سخن آن استاد را مي توان دانشي و پژوهشي شمرد و جدّي گرفت و بيشتر بدان انديشيد.
پنج) درمورد گرمابه ي منسوب به شيخ بهايي -- كه همشهريان من آن را حموم شيخ مي نامند -- در فرهنگ توده و سنّت مردم اصفهان، افسانه ها و روايتهاي فراواني رواج دارد و خاستگاه سوخت ِ تون ِ آن گرمابه را رازآميز شمرده اند و در شناخت آن گمان پروري هاي بسيار كرده اند كه هيچ يك پايه اي دانشي و پشتوانه اي پژوهشي ندارد. تا چند دهه ي پيش، شمع ِ جادويي و رازآميزي را كه مي گفتند شيخ بهايي در زير ِ تون ِ گرمابه برافروخته است، سوختبار ِ (يا -- به گفته ي تاجيكان -- سوزش واري ي ِ) هميشگي و پايان ناپذير ِ آن مي انگاشتند؛ يعني از يك شخص تاريخي ي دوره ي صفوي چهره اي اسطورگي يا افسانگي ساخته و جامه ي علاء الدّين هزار و يك شب را بر تنش پوشانده و چراغ ِ جادو را بر دستش داده بودند. امّا هنگامي كه به تدريج بازار اين ياوه بافي ها تا اندازه اي از رونق افتاد، كساني كه در دوره ي ما مي كوشند براي افسانه پردازيهاي گذشتگان بر مبناي شاخه هايي از دانش و فنّ ِ امروز پشتوانه ي علمي دست و پا كنند و در واقع توجيه هايي عوام پسند براي آنها بتراشند، از دري ديگر درآمدند و گفتند كه شمعي در كار نبوده و گاز ِ برآمده از گنداب ِ خود ِ گرمابه و يا گندابرو ِ شهر، سوختبار گرمابه را تأمين مي كرده است. آنان اين گمان پروري را شايع كردند؛ بي آن كه هيچ پژوهش ِ دانشي و فنّي، امكان و درستي و كارآيي ي چنين سوختباري را گواهي كرده باشد و حالا نويسنده ي اين گفتار، فيل هواكرده و اين خيال بافي را جدّي انگاشته است و مي خواهد آن را به عنوان كشف ِ رازي بزرگ به خورد ِ مردم ِ عصر ِ دانش و فنّ بدهد؛ همچنان كه پيش از او كساني بيت ِ "دل ِ هر ذرّه را كه بشكافي / آفتابيش در ميان باشد" از ترجيع بند ِ بلند آوازه ي هاتف اصفهاني را دليل شكافتن هسته ي اتم به وسيله ي ايرانيان شمرده بودند!
نويسنده در گفتاري ديگر در باره ي حمّام شيخ بهايي -- كه نشاني اش را در متن ِ گفتار ِ آورده در پي اين يادداشت، داده -- طرح ِ شمع ِ مفروض ِ شيخ بهايي را برگرفته از طرحي از احمدبن موسی بن شاکر خراسانی شمرده و با آوردن تصويري، كوشيده است تا كاركرد ِ آن "شمع" را با آب گرم كن هاي گازي ي ديواري ي امروزين همسان بداند. امّا اين ادّعا نياز به تأييد از سوي اهل دانش و فنّ امروز دارد و آيا مي توان باور كرد كه چنين امكاني وجود داشته باشد و اهل فنّ از آن غافل مانده باشند؟ هرگاه چنين امكاني وجود داشت، سازمان آب و فاضلاب مي توانست از راه ِ كاربُرد ِ گاز ِ گندابرو ِ شهر، نيروي گرمازاي عظيمي را ذخيره كند وعرضه بدارد.
شش) همه ي خاستگاهها و پشتوانه هاي تاريخي، درگذشت ِ ابوعلي سينا را در سال 428 هجري ي قمري كه همراه با علاء الدّوله كاكويه به همدان رفت، در آن شهر دانسته و جاي خاك سپاري ي او را نيز در همان شهر يادكرده اند و هيچ خلافي هم در اين زمينه به چشم نمي خورد. آمّا نگارنده ي كاشف راز ِ گفتار ِ زير، ادّعا مي كند كه ابن سينا در گز ِ برخوار درگذشته و سپس به وسيله ي دو تن از شاگردانش به طور خصوصي و پنهاني در جايي در محلّه ي درب امام اصفهان به خاك سپرده شده است. نويسنده كه در اين مرحله از رازگشايي اش، كار را دشوارتر مي ديده، كوشيده است كه به گمان پروري اش، پوششي مستند بدهد و از اين رو، از " اسناد و مدارک موجود" ي كه گويا در اختيار دارد و بدانها مطمئن است، سخن مي گويد؛ بي آن كه حتّا به يك سند اشاره كند. وي سپس چنان خود فريفته ي پنداشته هايش شده كه خويشتن را در پايگاهي رسمي مي انگارد و مي گويد كه: " آن را رسما" اعلام می کنم."! او به گزافه گويي اش ادامه مي دهد و ادّعا مي كند كه: " اکثر اساتید فرهنگی در اصفهان بر این نظر اجماع کامل دارند؛ ولی هیچ گونه ابرازی نمی نمایند."
به راستي اين "اساتید فرهنگی در اصفهان" كيانند و اگر نويسنده به حرفي كه مي زند اطمينان دارد و خود بزرگ بينانه آن را "رسما" اعلام مي كند"، پس چرا از آن اساتيد موهوم نامي نمي برد و به چه دليل آن استادان ِ نيست در جهان، رازپوشي مي كنند و به گفته ي وي "هيچ گونه ابرازي نمي نمايند" ؟! آيا استاداني همچون زنده ياد جلال الدّين همايي و يا استاد نامدار و پژوهنده ي اصفهان شناس دكتر لطف اللة هنرمند و همترازان آنان اين راز را مي دانسته و لب فروبسته بوده اند؟! به چه دليل و بنا بر چه مصلحتي؟!
نويسنده ي پندارپرور ِ مدّعي ي رازگشايي، هيچ پاسخي براي اين پرسشهاي كليدي ندارد!
* * *
اين يادداشت را با اين درازي و گستردگي نوشتم تا يك بار ديگر اشاره اي دردمندانه كرده باشم به نگرش و كُنِش برخي از هم ميهنان گرامي ام كه در سده ي بيست و يكم ميلادي، در عصري كه دانش و فنّ در جهان پويا و پيشرو از ژرفاي درياها تا دل ِ منظومه ها و كهكشانها را زير ذرّه بين پژوهش و كاوش گذاشته است و به دقيق ترين و موي شكافانه ترين شيوه ها برمي رسد و ارزمي يايد و رده بندي و مقوله پردازي مي كند، اينان هنوز در خواب زمستاني ي پايان ناپذير هزاره ها و سده هاي فرسوده و سپري شده به سر مي برند و با زندگي ي دانشي و فرهنگي ي اين عصر، بيگانه اند. آيا كشوري كه مردمانش در اين روزگار پرشتاب و پيوسته ديگرگون شونده، چنين ايستا باشند، راهي به رهايي و رستگاري خواهدداشت؟ انگار كه حكايت ما همان قصّه ي شهر سنگستان و شاهزاده ي پريشان روزگار آن است كه شاعر و سخنور ِ زنده يادمان مهدي اخوان ثالث با درد و دريغ پرداخت و سرود. شاهزاده اي كه در سرانجام ِ همه ي ناكاميها و شوربختي هايش، سر در غار ِ تاريخ فرو برده است و نالان و مويان مي گويد:
-- "بگو: آيا مرا ديگر اميد ِ رستگاري نيست؟"
و
"صدا نالنده پاسخ داد: "... آري نيست!


يكشنبه 27 فروردين 1385
شانزدهم آوريل 2006


شش راز ِ بزرگ در درون ِ اصفهان


سلام!
بالاخره فرصتی شد تا بتوانم این متن را در مورد پایتخت فرهنگ و تمدّن جهان اسلام ، یعنی شهر اصفهان برایتان بازگو کنم، هرچند که می دانم ممکن است این متن، سر و صدا ایجاد کند و شاید عدّه ای از هم وطنان عزیزمان در شهرهای دیگر نسبت به این نوشته اعتراض نمایند؛ ولی خوب سعی کردم بر مبنای واقعیّت و منطق این ها را بازگو نمایم و به دور از هرگونه تنش و تعصّب به استدلال این وقایع بپردازم.


يك) راز ِ شیر ِ سنگی


با كمي دقّت، در دو طرف ِ پل ِ خواجوي ِ اصفهان،متوجّه ِ شیرهای سنگی می شوید که با نگاه های خود، آرام و عميق نظاره گر ورود


 
و خروج بازدیدکنندگان مختلف می باشند و با زبان ِ بسته، حکایتی را بازگو می کنند که شاید هیچ کس تا الآن به آن دقّت نکرده باشد.
بعد از غروب آفتاب به چشمان این شیرها دقّت کنید! در دوران صفویّه زوایای دیدگان این شیرهای سنگی، به طوري بنا گذارده شده است که حاکی از انعکاس نور ِ مهتاب و چراغ های حاشیه پل باشد! یعنی درخشش فوق العاده و رو در رو که حکایت از معماری ي خاص و ظریفی در ساخت آنها دارد.
هم اکنون نيز با توجّه به وجود چراغها و پروژکتورهای مختلف، باز نوع ِ این معماری در چشمان شیرها مشخّص است و هنوز دارای درخشش ِ فوق العاده می باشند که بنا به گفته ي آگاهان، نوع ِ سنگ ِ به کار رفته در چشمان این شیرها، از سنگ های منطقه ي بدخشان میباشد که با ظرافت خاص و در هماهنگی با سنگهای بدنه ي این شیرها کار گذاشته شده اند.
هر وقت به پل ِ خواجو سر زدید، حتما" به چشمان این شیرها دقّت کنید.


دو) راز ِ نا قرینگی



شاه عبّاس یک خصوصیّت و ویژگی ِعجیب داشته! البته من منکر سیاست و یا ایده های سالم و قدرتمند او نیستم، ولی این خصوصیّت همواره اطرافیان او را مورد رنجش قرار می داد!
شاه عبّاس از قرینگی در بنا و در هر ساختاری، اصلا" خوشش نمی آمد. شاهد حرف من، دقّت در ساختار بناهای واقع در میدان نقش جهان به خصوص مسجد امام (یا مسجد شاه) در ضلع ِ جنوبي ِ اين میدان است.
دقّت کنید که در این مسجد هیچ ستون و ساختار و حتّی کاشی، موازی و یا قرینه نیست و به راحتی در آن اختلاف های بسیاری نمودار است! خیلی عجیب است که چه طور در یک بنا این طور ناقرینگی مشهود است!


سه) راز ِ شمع در بنای ِ پل ِ الله وردی خان


تا حالا به پایه های اين پل دقّت کرده اید؟ هريك از پايه هاي اين پل، يك برآمدگی دارد. اين پل با بيست و هفت درجه زاویه ء دید نسبت به جنوب، احداث گرديده است. با كمي دقّت بر روی پایه های پل و تنظیم تناسب آن، دیدگان شما به یک شمع پابرجا و ظاهر ِ کامل ِ آن باز خواهد شد! شمعي که حتّی شعله هم دارد! شمعی که معمار ِ آن کاملا" بر ساخت آن واقف بوده و این شاهکار را بنا نموده است.

چهار) راز ِ عُقاب در بنای ِ پل ِ الله وردی خان


حالا دیدگان خود را از پايین بردارید و بر روی پل به پرواز درآيید! پل را با توجّه به برجستگی هاي دو طرف آن و نوع ِ زوایای ساخت آن، به صورت عُقابی در حال ِ پرواز خواهید دید و چقدر هیبت ِ این عقاب واقعی است! کاش فرصت پرواز بر روی این پل برای همه شما عزیزان میّسر بود تا واقعیّت امر را نظاره می نمودید!


پنج) راز ِ حمّام ِ شیخ بهائی


خدا اموات ِ این اقوام و دوستان ما را در خیابان عبدالرّزاق - در جنب ِ بازار ِ سنّتی ِ اصفهان - کوی شیخ بهائی بیامرزد كه بالاخره علی رغم ِ جلوگیری ِ میراث فرهنگی، با استفاده از تبصره ء هم محلّی بودن و همسایگی، این اجازه را به من دادند تا بازدیدي --هرچند کوتاه -- از این شاهکار ِ تاریخي داشته باشم! یک حمّام ِ بسیار کوچک و آبی رنگ ، که متأسّفانه خراب شده است و به عنوان ِ بنایي مرده از آن نام برده می شود.
مقاله ء مربوط به حمّام ِ شیخ بهائی در سایت موجود است (
کلیک کنید). ولی چیزی که هنوز ذهن مرا برای روشن ماندن ِ شمع، کنجکاو نگاه داشته، مربوط به گازی است که وقتی وارد محوّطه ء سوخت ِ این حمّام ِ کوچک شدم، مرا به وجد آورد.
بله! گاز ِ این حمّام از فاضلاب های مانده و طولانی ِ اصفهان به صورت ِ مخروطی از زیر ساختار زمینی به سمت بالا هدایت مي شده و بالطّبع، فشار ِ ورود ِ آن نیز بیشتر می گرديده است.
هنوز که هنوزست، مردم اصفهان از اگوهای قدیمی و فاضلابهای به هم پیوسته استفاده می کنند که در منطقه ء خیابان عبدالرّزاق دارای ِ گودی ِ زمینی ِ ویژه ای است که این کانال به صورتي گسترده از زیر ِ آن هدايت می شود و در قسمتی از آن مخروط بزرگی بر روی این فاضلاب ساخته شده که سر ِ آن بر روی زمین تنگ می شود و گاز را با فشار مناسب و دائمی به سطح زمین هدایت می کند.


شش) راز ِ شیخ الرئیس ابوعلی سینا


می ترسم این قسمت از مقاله برای من سنگین تمام شود؛ ولی با اطمینانی که به اسناد و مدارک موجود دارم، آن را رسما" اعلام می کنم! شیخ الرئیس ابوعلی سینا در اصفهان دفن شده است. محل دفن این دانشمند بزرگ در خیابان ابن سیناي فعلی- محل درب امام- در اتاق سمت ِ راست است که هم اکنون محل استقرار فرّاشان و لوازم ایشان در این اتاقک می باشد.
جالب این که اکثر اساتید فرهنگی در اصفهان بر این نظر اجماع کامل دارند؛ ولی هیچ گونه ابرازی نمی نمایند.
ابوعلی سینا همانطور که می دانید، در سفر دچار بیماری شد و محل فوت او در خارج از اصفهان در ناحيّه اي به نام گز ِ برخوار بوده که با توجه به عزم سفر ِ وي و مشکلات سیاسی ِ آن دوران، اجازه ء حمل جنازه او را به همدان نمی دهند و در همدان فقط بنای یادبودی از این دانشمند بزرگ می سازند و به عنوان آرامگاه ِ او معرّفي می کنند و دو تن از شاگردانش به طور ِ کاملا" غیر رسمی او را در محلّ ِ فعلی -- كه نشاني اش را دادم -- دفن می نمایند.
منبع:http://iranshenakht.blogspot.com/2006/04/317.html
|+| نوشته شده توسط کار گروهی دانشجویان باستان شناسی زابل در یکشنبه شانزدهم مهر 1385 ساعت 1:28 بعد از ظهر |