اهالی باستان شناس

کشف شگفتي هاي معماري اسلامي در شهر جرجان

 

چهارمين فصل کاوش هاي باستان شناسي شهر تاريخي جرجان در نزديکي گرگان بخش ديگري از شگفتي هاي معماري اين شهر قرون اوليه اسلامي را آشکار کرد. شواهد باستان شناسي نشان مي دهد که معماري دوره اوليه جرجان به دوره سلجوقي باز مي گردد.
شهر تاريخي جرجان يكي از كلان‌شهرهاي قرون اوليه اسلامي است كه با كلان شهر‌هايي مانند ري، نيشابور، مرو روابط بسيار نزديك تجاري، فرهنگي داشته است. براساس مطالعات باستان‌شناسي، هسته اوليه اين شهر به دوره ساساني باز مي گردد. اين شهر در قرون اوليه اسلامي به خصوص در دوره‌هاي آل بويه، آل زيار، سامانيان مسكوني بوده و وسعت آن به حدود 500 هكتار مي‌رسيد.
«محمد مرتضايي»، سرپرست هيات کاوش در شهر تاريخي جرجان با اشاره به چهارمين فصل کاوش گفت: « شناسايي سه دوره معماري و شهرسازي در جرجان از جمله اطلاعاتي بود که در اين فصل کاوش بدست آمد. براساس يافته هاي فرهنگي به يقين مي توان گفت كه معماري دوره اوليه جرجان مربوط به دوره سلجوقي است اما پژوهش هاي بيشتر براي شناسايي دوره‌هاي ديگر جرجان ادامه دارد.»
شناسايي معابر اصلي و فرعي در جرجان از ديگر کشفيات باستان شناسان در فصل چهارم کاوش بوده است.
مرتضايي در اين باره گفت: « تمامي معابر اصلي و فرعي اين شهر با آجر مفروش و بعضي از معابر با نقوش هندسي بسيار زيبايي تزيين شده است. اين معابر در دوره‌هاي مختلف اسلامي مورد بازسازي و مرمت قرار گرفته اند.»
شناسايي واحدهاي صنعتي از جمله كارگاه‌هاي شيشه‌گري و فلزكاري به همراه مراكز تامين آب شرب و نحوه آبرساني شهر نيز از ديگر يافته هاي شهر تاريخي جرجان است.
به گفته مرتضايي مطالعات جديد نشان مي‌دهد كه معماران جرجاني همزمان با طراحي شهر، سيستم دفع آب‌هاي سطحي اين شهر را طراحي كرده‌اند كه تمامي آب‌هاي سطحي واحدهاي مسكوني از طريق كانال‌هايي به كانال اصلي كه در اطراف معابر اصلي شهر ايجاد شده هدايت و از طريق آنها خارج مي‌گرديده است.
مواد فرهنگي بدست آمده در اين فصل کاوش شامل ظروف سفالي، شيشه، فقاع، سكه، پي‌سوز، ظروف سنگي، گچبري، مربوط به قرون اوليه اسلامي تا دوره سلجوقي است.
شهر تاريخي جرجان در دوره سلجوقي به اوج شكوفايي خود رسيده و وسعت آن به حدود 1200 هكتار مي رسد. به استناد متون تاريخي اين شهر در حمله مغول و زلزله پس از حمله مغول به حالت نيمه متروك در مي آيد و در دوره تيموري به طور كامل متروك شده است.
اشيائي که در دهه 1330 شمسي از اين محوطه تاريخي غارت مي شود امروزه نفيس ترين اشياء دوره اسلامي موزه هاي خارج از کشور را تشکيل مي دهند. کاوش هاي باستان شناسي پيش از انقلاب در شهر جرجان 5 فصل ادامه مي يابد که به دلايل نامشخصي پس از انقلاب متوقف مي شود. از سال 1380 کاوش در اين شهر تاريخي از سر گرفته مي شود و تا کنون باستان شناسان چهار فصل کاوش در اين محوطه باستاني به انجام رسانده اند.

|+| نوشته شده توسط کار گروهی دانشجویان باستان شناسی زابل در سه شنبه هفدهم بهمن 1385 ساعت 10:50 قبل از ظهر |

پالنگان؛ نگين روستاهاي كردستان

روستاي پالنگان زيباترين روستاي تاريخي كردستان است كه سوغاتش كشك و گيوه است.
جاذبه هاي گردشگري: بهنام همايوني: روستاي پالنگان به تائيد بسياري از كارشناسان، پژوهشگران و طبيعت گردان زيباترين روستاي كردستان است. روستايي با معماري ويژه پله كاني كه همانند ديگر روستاهاي پله كاني ايران مانند ماسوله، زنوزق و گايكان چشم انداز منحصربه فردي دارد.
پالنگان از روستاهاي توابع شهرستان كامياران است. اين روستا كه در 57 كيلومتري كامياران قرار دارد از نزديكترين پمپ بنزين 45 كيلومتر ،نزديكترين واحد اقامتي _ مهمانپذير _ حدود 110 كيلومتر و نزديكترين واحد انتظامي 15 كيلومتر فاصله دارد.
روستاي پالنگان نزديك به هزار نفر جمعيت دارد كه مذهب اكثريت آنها سني است و به لهجه اورامي صحبت مي كنند.
علاوه بر چشم انداز زيباي معماري اين روستا، عبور رودخانه خروشان سيروان از كنار دره هاي روستا، قلعه تاريخي پالنگان، آبشارهاي متعدد پله كاني و چشمه هاي دائمي آب معدني جلوه خاصي را به اين روستا بخشيده است.
با اين كه پالنگان در يك منطقه كوهستاني قرار دارد اما به دليل آسفالت بودن مسير، در تمام طول سال امكان بازديد از اين روستا وجود دارد. فعاليت يك واحد شيلات در كنار روستا نيز باعث شده تا بهترين خوراكي پذيرايي از گردشگران طبخ انواع ماهي باشد.
عمده محصولات توليدي مردم اين روستا، گندم، جو و انواع مواد لبني است. گيوه بافي، جاجيم بافي و موج بافي از مهمترين صنايع دستي پالنگان محسوب مي شود. همچنين كشك محلي، گيوه و روغن جزو سوغات پرطرفدار پالنگاني هاست.
تابستان گرم و بهار معتدل پالنگان باعث شده كه كوج بهاري عشاير به ارتفاعات اين روستا كه با اجراي بسياري از مراسم سنتي عشاير كرد مانند اجراي موسيقي گريان، چپله و سياچمانه همراه است گردشگران زيادي را به اين روستا جذب كند. مراسم مذهبي، عروسي، شب يلدا و خوش‌آمد گويي به نوروز در دوم اسفند نيز از مراسمي است كه گردشگران بومي را به خود جذب مي كند.
اسب سواري، گرزبازي، قل قلان و چاك چاك از بازيهاي محلي پالنگان است كه در ايام غير كاري مانند پاييز و زمستان در اكثر كوچه‌ها و چشم اندازهاي روستا برگزار مي‌شود.
پالنگان يكي از 7 روستاي هدف در گردشگري استان كردستان است كه پس از انجام مطالعات كارشناسي بدون هيچ تغييري در بافت خود به روستاي گردشگري تبديل مي‌شود.
روستاهاي تاريخي صلوات آباد بيجار، اورامان تخت، خسروآباد گروس، نوره سنندج، آوي‌هنگ و ژاورود غربي ديگر روستاهاي هدف كردستان هستند كه همگي داراي بافت قديمي با معماري اورامات هستند و تمام خانه‌هاي اين روستاها به طريق سنگ چين ساخته شده‌اند.
تاريخ، تمدن و طبيعت اين روستاها به همراه فرهنگ و آيين مردم آنها يكي از پتانسيل هاي بالقوه گردشگري در كردستان است كه مسئولان گردشگري استان قصد دارند در كمترين فرصت آنها را به پتانسيل هاي بالفعل تبديل كنند.

|+| نوشته شده توسط کار گروهی دانشجویان باستان شناسی زابل در سه شنبه هفدهم بهمن 1385 ساعت 10:42 قبل از ظهر |

شواهد جديدي از معماري دوره ساساني در قلعه كنگلو کشف شد

قلعه ساساني كنگلو در سه طبقه با پلاني بيضي شكل و دو ديوار منتهي به برج در جناحين خود، در فاصله حدود هزار و پانصد متري جنوب غربي روستاي جديد الاحداث كنگلو سواد كوه كه بيش از 150 سال قدمت ندارد واقع شده است.

|+| نوشته شده توسط کار گروهی دانشجویان باستان شناسی زابل در سه شنبه هفدهم بهمن 1385 ساعت 10:33 قبل از ظهر |

استان کردستان

محیط طبیعی ( موقعیت و وسعت ) : استان کردستان با مساحتی حدود 235 ،28 کیلومتر مربع در غرب ایران ، در مجاور خاک عراق بین 34 درجه و 44 دقیقه تا 36 درجه و 30 دقیقه عرضی شمالی و 42 درجه و 31 دقیقه تا 48 درجه و 16 دقیقه طولی شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار دارد . استان کردستان از شمال به استانهای آذربائیجان غربی و زنجان و از مشرق به استان همدان و بخش دیگری از استان زنجان ، از جنوب به استان کرمانشاه و از مغرب به کشور عراق محدود است . مرکز استان کردستان شهر سنندج است .و از شهرهای مهم آن می توان از سقز ، قروه ، بیجار ، مریوان ، بانه ، دیواندره و کامیاران نام برد . آب و هوا : کردستان تحت دو عامل بارز خشکی تابستان و سرمای زمستانی کوهستان قرار دارد . بخش وسیعی از استان در شرایط آب و هوائی کوهستانی سرد و مدیترانه ای با باران بهاره قرار دارد . آب و هوای کردستان در تجزیه خاک ، رویش گیاه ، گسترش علف زار ، شرایط مساعد توسعه دیم زار ، مناطق مناسب و معیشت شبانی و گله داری و گسترش جنگل و باغ داری نقشی تعیین کننده دارد . پیشینه تاریخی : استان کردستان بخشی از سرزمینی است که تحت حکومت مادها اداره می شد . حدود تاریخی سرزمینهای تابع دولت ماد از شمال با اورارتو ، از غرب با آشور و از جنوب غربی و جنوب با ایلام و سومر ( بابل و آکاد ) محدود بود . بسیاری از مورخین معتقدند : نخستین اقامتگاه اقوام آریائی در مناطق شرق و غرب دریاچه ارومیه بود ، گروهی در منطقه شرق مستقر شدند و نام سرزمین (آمادای ) بر آن نهادند و گروهی در غرب دریاچه ارومیه ساکن شدند و آن سرزمین را پارسوا ( پارسوما ) نامیدند . گروه نخستین ، دولت ماد را پدید آورد و گروه دوم پادشاهی نیرومند هخامنشی را ایجاد کرد . جمعیت کردستان : بر اساس نتایج سر شماری عمومی نفوس و مسکن سال 1375 جمعیت استان کردستان 1،346،383 نفر بوده است که از این تعداد 42/52% در نقاط شهری و 58/47% در نقاط روستائی سکونت داشته اند . از جمعیت فوق 685،165 نفر مرد و 661،218 نفر زن بوده اند . از جمعیت استان 76/42% در گروه سنی کمتر از 15 سال 6/53% در گروه سنی 64-15 سال و 18/4% در گروه سنی 65 سال و بیشتر قرار داشته اند . از جمعیت استان 90/99% مسلمان هستند . نژاد: کردها یکی از شعبه های مشهور نژاد آریائی هستند که از حدود دو هزار سال پیش از میلاد مسیح به شمال غربی و شرقی دریای ارومیه مهاجرت نموده اند و محققان در آریایی بودن آنها شکی ندارند . بنا به نوشته مینورسکی طوایف کرد از شرق ایران به سوی غرب ( کردستان ) کوچ کرده و در آنجا مسکن گزیده اند و اسم بومیان نخستین را پاره ای (کارداکا ) در حوالی دریاچه وان و مجاور طوایف ( سو ) دانسته اند و دسته دیگر آنان را ( کوردویین ) گفته اند که همه بر مبنای کارداکا شکل گرفته و فرقی بین دو واژه کورد و کارد نیست . زبان : مردم کردستان به زبان کردی سخن می گویند . کردی زبانی است که در ایران ، عراق ، ترکیه ، قفقاز و سوریه به آن صحبت می کنند و از شاخه گویش های غربی زبانهای ایرانی محسوب میشود . گویشهای ایرانی غربی به دو گروه شمالی و جنوبی تقسیم شده اند که فارسی نوین و پهلوی ساسانی جزوه گروه جنوبی و پهلوی اشکانی و کردی در گروه شمالی آن قرار دارند . مذهب : دین کردها چه قبل از اسلام و چه در دوره اسلامی با دین سایر اقوام ایرانی مشترک بوده و هست . امروزه دین رسمی کردها اسلام است و بیشتر مردم تابع و پیرو عقیده اجتهاد امام محمد شافعی و بقیه نیز پیرو مذهب شیعه هستند . شمار اندکی نیز مذاهب حنفی ، مالکی یا حنبلی را اختیار نموده اند و برخی دیگر زیر پوشش بدعت های دینی یا نامهای اهل حق ، یزیدی ، صارمی شبک ، بجوران و کاکی و با حفظ آداب و مناسک و معتقدات دین کهن ایران باستان زردشتی همچنان به حیاط دینی خود با التقاطی از اسلام ادامه می دهند . آثار تاریخی : مساجد : مسجد اویهنگ ، مسجد جامع تورجان ، مسجد خسروآباد گروس ، مسجد خورشید لقا خانم ، مسجد دارالاحسان ، مسجد دارالامان ، مسجد دومناره ، مسجد رشید قلعه بیگی ، مسجد و تکیه عبدالله بیگ ، مسجد قوله ، مسجد ملا احمد قیامتی ، مسجد میرزا فرج الله ، مسجد و قرآن نگل ، مسجد وزیر ، مسجد وکیل امامزاده ها : بقعه باباگرگر ، پیر عمر ، پیر محمد ، طاقه گوره ، عقیل ، هاجره خاتون مقابر بزرگان : بقعه پیر خضر ، شرف الملک ، شیخ محمد باقر ، شیدای نازار ، شیخ نجم الدین بازار : بازار قدیمی سنندج ، سر تپوله سنندج ، بیجار ، بازار قدیمی سقز حمام ها : پاشاخان ، حسن آباد ، حمام خان ، خدری ، شجاع لشکر ، حمام شیشه ، صلاحی ، عبدالخالق ، عمارت آصف ، عمارت مشیر دیوان ، عمارت ملا لطف الله شیخ الاسلام ، عمارت وکیل ، قصلان ، منزل معمار باشی ، وکیل الملک پل ها : پل شیخ ( قلیچیان ) ، صلوات آباد ، فرهاد آباد ، قجور ، قشلاق ، گاران برجها و کاروانسراها : برج اشقون بابا ، اوچ گنبد خان ، برج ینگی ارخ ، کاروانسرای بانه ، کاروانسرای سقز بافتهای قدیمی شهری و روستائی : اورامان ، پالنگان ، بافت قدیمی شهر حسن آباد یاسکوند ، خسرو آباد گروس ، روستای درکی ، بافت قدیمی شهر سقز ، بافت قدیمی شهر سنندج ، روستای صلوات آباد ، روستای نگل خانه های تاریخی : عمارت آصف دیوان ، عمارت و باغ آیت الله مردوخ ، خانه آیت الله شیخ محمد مردوخ کردستانی ، عمارت احمد زاده ، عمارت امجد الاشراف ، سرهمگ آزموده اردلان ، شیخ محمد باقر غیاثی ، خانه گله داری ، خانه مجتهدی ، مشیر دیوان ، خانه معمار باشی ، عمارت ملا لطف الله شیخ الاسلام ، ملک التجار ، وکیل الملک قلعه ها : پالنگان ، چنگیز قلعه ، قلعه حسن آباد ، قلعه سنندج ، قم چقای ، قلعه مریوان باغ ها : باغ امیریه ، باغ امانیه ، چهارباغ ها ، چهار باغ خسروآباد سایر آثار : نقش برجسته و سنگ نبشته اورامان ، نقش برجسته آبیدر ، آثار صخره ای فرهاد تاش وینسار ، بنچاق اورامان

|+| نوشته شده توسط کار گروهی دانشجویان باستان شناسی زابل در سه شنبه هفدهم بهمن 1385 ساعت 10:25 قبل از ظهر |