حفر چاه هاى نفت در حریم زیگورات چغازنبیل، این بناى خشتى جهان را كه یادگار دوره عیلامى هاست، در معرض خطر قرار داده است.
به نوشته روزنامه «ایران» در شماره امروز (چهارشنبه) خود، این اقدام توسط شركت ملى نفت ایران و بدون هماهنگى با سازمان میراث فرهنگى و گردشگرى در حریم و محدوده زیگورات انجام شده و در حال حاضر چاه‌هاى نفت به نزدیكترین فاصله از چغازنبیل رسیده اند. این در حالى است كه شركت نفت، هدف از این اقدام خود را شناسایى ذخایر زیرزمینى حریم زیگورات چغازنبیل عنوان كرده، اما كارشناسان با توجه به اهمیت این اثر باستانى انجام چنین فعالیتى را در این منطقه یك فاجعه بزرگ دانسته و خواستار توقف عملیات هستند. اكنون پروژه حفاظت و مرمت چغازنبیل به صورت مشترك با همكارى یونسكو و ژاپن در حال اجرا است.
«مهدى ملاحى» مسئول پایگاه پژوهشى هفت تپه و چغازنبیل در این باره گفت: این اقدامات بدون هماهنگى صورت گرفته وبا پیگیریهاى انجام شده، معلوم شده است كه شركت نفت شناسایى پستى و بلندیهاى زمین و ذخایر زیرزمینى را از اهداف خود در این خصوص عنوان كرده است.
وى تصریح كرد: پایگاه چغازنبیل پس از سه روز به طور اتفاقى از برنامه شركت نفت مطلع شد و طى نامه اى از مسؤولان این شركت خواست تا قبل از انجام هرگونه اقدام دیگرى با حضور كارشناسان موضوع را بررسى كنند.
همچنین «سعید محمدپور» مسؤول واحد حقوقى سازمان میراث فرهنگى و گردشگرى خوزستان با بیان اینكه شركت نفت براى انفجارهاى خود از «تى.ان.تى» استفاده مى كند، تصریح كرد: تى.ان.تى در لوله هاى پولیكا به قطر ۳اینچ و به طول ۳متر مربع كار گذاشته مى شود و در خطوط انفجارى معین شده تعبیه مى شود. از آنجا كه مقدار مواد منفجره هنوز مشخص نشده، كارشناسان سازمان میراث نمى توانند به طور دقیق شدت انفجارها را مشخص كنند.
وى اظهار داشت: مقرر شده مهندسان شركت نفت طى یك نامه براى سازمان میراث فرهنگى مشخص كند از چند تن «تى.ان.تى» در این كاوشها استفاده مى كند، آنها را در چه عمقى كار مى گذارد و نحوه انفجار به چه صورت است.
«بهزاد مفیدى» ، مسئول پروژه هفت تپه، نیز در این خصوص گفت: قبل از هرگونه تصمیم گیرى از شركت نفت خواسته شده اطلاعات ونقشه هاى دقیق مسیرهاى انفجار را در اختیار مسؤولان پروژه هفت تپه قرار دهد تا پس از بررسى این اطلاعات تصمیم نهایى گرفته شود، لیكن هنوز چنین نقشه اى در اختیار كارشناسان قرار نگرفته است.
وى افزود: باید یك لرزه نگار از سوى شركت نفت بر روى چغازنبیل نصب شود تا مشخص شود شدت هر انفجار چقدر است، همچنین تا مشخص شدن نحوه ادامه كار در این منطقه هیچ وسیله نقلیه اى حق تردد در شهر باستانى چغازنبیل را ندارد.
برابر آخرین اخبار شركت نفت در حال حاضر این پروژه را تعطیل كرده، اما طبق برنامه زمان بندى شده عملیات كاوش منابع زیرزمینى بزودى آغاز مى شود

درخواست كمك براى چغازنبیل
از سوى دیگر سازمان میراث فرهنگى و گردشگرى استان خوزستان براى جلوگیرى از عملیات كاوش نفت در كنار چغازنبیل طى نامه اى، از مجلس شوراى اسلامى و سازمان یونسكو كمك خواسته است.
در بخشى از این نامه آمده است: «مدیریت امور اكتشاف مستقر در وزارت نفت اقدام به نصب مواد منفجره در [نزدیكى] محوطه باستانى چغازنبیل به منظور انجام عملیات اكتشاف نفت كرده است كه در صورت انجام این عملیات خسارات غیرقابل جبرانى به این اثر باستانى وارد مى شود، لذا با عنایت به موارد فوق و ذكر این نكته كه آثار تاریخى برابر ماده ۲۶ قانون مدنى از جمله مصالح ملى و منافع عمومى است. همچنین طبق ماده ۱۳۵ قانون برنامه سوم توسعه حفاظت از میراث فرهنگى از اركان اقتدار حاكمیتى جمهورى اسلامى ایران است، خواهشمند است در این خصوص عنایت و اوامر عاجل مبذول فرمایید» .

پاسخ شركت نفت
در تازه ترین تحول مسئولان شركت ملى نفت ایران اعلام داشته اند كه سازمان میراث فرهنگى و گردشگرى استان خوزستان هنوز نسبت به تعیین حریم زیگورات چغازنبیل اقدامى صورت نداده است.
یكى از مسؤولان شركت در گفت وگو با میراث خبر ضمن اظهار شگفتى از عدم تعیین حریم این اثر تاریخى، ۲۷ سال پس از ثبت آن در فهرست آثار جهانى، گفته است: «در حالى كه از رئیس سازمان میراث فرهنگى وگردشگرى استان خوزستان خواسته شده تا حریم این اثر تاریخى را روى نقشه هاى خطوط نفت منطقه مشخص كند، وى در نامه اى اعلام كرده كه هنوز حریم زیگورات از سوى كارشناسان مشخص نشده و براى تعیین حریم این اثر تاریخى باید مشاورى از سوى این سازمان و با هزینه شركت ملى نفت ایران به بررسى هاى باستان شناسى بپردازد» .
مسئولان شركت ملى نفت از این رو از تأخیر در تعیین حریم زیگورات چغازنبیل گلایه دارند كه مدعى اند این شركت براى هر روز تأخیر در اجراى پروژه اكتشاف ناگزیر است خسارت بالایى را به دلار به مجرى طرح بپردازد.
این اظهارات در حالى صورت مى پذیرد كه هیأت وزیران در سال ۱۳۸۲ طى مصوبه اى تمام وزارتخانه ها، سازمان‌ها ‌ونهادها را موظف كرده بود تا پیش از اجراى هر پروژه اى در مناطق مختلف كشور (اعم از مناطق شناخته شده تاریخى یا ناشناخته) مراتب را از سازمان میراث فرهنگى و گردشگرى كشور استعلام كنند و گویا دراین مورد مسئولان شركت ملى نفت از این اقدام غفلت ورزیده اند.
زیگورات چغازنبیل كه از عبادتگاههاى متعلق به تمدن عیلام است، افزون بر ۳۲۰۰ سال قدمت دارد و كهن ترین اثر تاریخى ایران است كه برابر كنوانسیون ۱۹۷۲ یونسكو درخصوص حمایت از میراث فرهنگى و طبیعى جهان در فهرست آثار جهانى به ثبت رسیده است.
از آنجا كه ایران در قبال ثبت جهانى این اثر داراى تعهدات بین المللى است ودر برابر از حمایت هاى یونسكو نیز بهره مى جوید، هرگونه آسیب به اثر یاد شده مى تواند با واكنش مجامع فرهنگى بین المللى به ویژه یونسكو روبرو شود.
در سال هاى اخیر احداث برج جنجال برانگیز «جهان نما» در حریم تاریخى میدان نقش جهان اصفهان كه آن نیز همراه با تخت جمشید و زیگورات چغازنبیل در تابستان سال ۱۳۵۷ در فهرست آثار جهانى به ثبت رسید، موجبات اعتراض شدید یونسكو را فراهم آورد و سازمان مزبور تهدید كرد كه در صورت عدم تعدیل ارتفاع برج یاد شده میدان نقش جهان را در فهرست آثار در معرض خطر جهانى قرار خواهد داد.
همچنین احداث سد سیوند درمحوطه باستانى پاسارگاد كه درسال ۱۳۸۳ در فهرست آثار جهانى ثبت شد، اختلافاتى را میان سازمان میراث فرهنگى وگردشگرى و وزارت نیرو سبب شد كه البته تاكنون با مداخله یونسكو همراه نشده است. بدین ترتیب زیگورات چغازنبیل سومین اثر جهانى ایران از میان هفت اثر جهانى كشور است كه به علت اجراى پروژه هاى عمرانى و عدم هماهنگى میان دستگاههاى اجرایى در معرض تهدید قرار گرفته است