X
تبلیغات
کوچه پس کوچه های باستان شناسی - تحقیق
تحقیق شنبه ششم خرداد 1385 9:11 قبل از ظهر

زبان گــــــــــزی

مقدمه:

این مجال فرصتی است برای مقایسه وریشه یابی زبان گزی با دیگر نواحی مختلف کشور،هرچند زبان گزی به صورت مستقل دارای دستور زبان وتعمیم پذیر به حوزه های همجواربوده اما به راستی قدمت ونشات آن هنوز روشن نیست.زنده ماندن هر زبان به وسیله فرهنگ آن دیار صورت می پذیرد  به طوریکه شاعران ونویسندگان وتاریخ نویسان نقش ارزنده ای در حیات وشناخت آن زبان دارند .زبان به تنهایی شاهد زنده میراث هر سرزمین است وبر معاصران ماست که آن راشناخته وپاس بدارند.در این تحقیق غرض برسی وشناخت ومقایسه زبانهای مختلف کشور با زبان گزی بوده ودر حوزه تخصصی زبان شناسی جایی ندارد.

پیشاپیش از استاد ارجمند سرکار خانم بهبودی که دانشجویان را به امر تحقیق تشویق می کنند کمال قدر دانی وسپاس را می نمایم.

مقایسه زبان کردی (بوره که یی)با زبان گزی:

یکی از زبانهای کهن ایران باستان که برایمان به جامانده زبان پارسی باستان است که با آن سنگ نوشته هایی به خط میخی نوشته شده ودر آنها قریب به ششصد واژه به کار رفته که تاکنون بیشتر این واژه ها در زبان کردی به کار می روند...اگر چه از زبان مادی یا(مدایی)یا(مدی)جز چند واژه خاص چیزی در دست نداریم معهذا می توان به جرات ویقین اظهار داشت که زبان کردی همان زبان مادی است ومادها یکی از اقوام آریایی بودند که نام آنها در سنگ نوشته های شولما نوا شاریدوی سوم(858-824ق .م)ذکر شده است...یکی دیگر از زبانهای باستانی ایران زبان پهلوی است که زبان رسمی دوره ساسانیان بوده واز این زبان کتب فراوانی به جا مانده که ادبیات دینی زرتشت راتشکیل می دهد واین زبان نموداری است از زبان کردی وگویش گورانی که مردم اورامان با آن صحبت می کردند.درجداول ذیل باذکر مختصری از هرزبان به مقایسه آنها می پردازیم.

 

زبان گزی

زبان اوستایی

زبان کردی

تلفظ

معنی

آدور

ئائه ر

ئا تر

/atar/

آتش

ئزمه

ئائسمه

هیزم

Aisma//

هیزم

ئه ور

ئه وره

ئه ور-هه ور

/awra/

ابر

ژن

جه ئینی

ژن

/zan/

زن

دورو

دوروج

درو

/airo/

دروغ

 

زبان پارسی باستان که به گونه ای فراگیربوده وزبان رسمی دوره هخامنشی بوده با زبان مادی آوستایی همانند وهماهنگ بوده واختلافش زیاد نیست مهمترین مدرک سنگ نوشته مربوط به آریار منه جد داریوش وتازه ترین آنها از اردشیر سوم است.

زبان گزی

پارسی باستان

زبان کردی

تلفظ

معنی

دیریا

دریا

ده ریا

/dirya/

دریا

روور

رئوچه

روچ-روژ

/ruvar/

روز

اوشک

اوشک

وشک

/oshk/

خشک

وات-واتامون

ته

واته ی

/watay/

گفتن

 

زبان پهلوی : زبان رسمی دوره ساسانیان بوده وکتب فراوانی از آن باقی مانده که ریشه ادبیات زرتشتی را تشکیل می دهد.

زبان گزی

زبان پهلوی

زبان کردی

تلفظ

معنی

برا

برات

برا

/BIRA/

برادر

اوویر

ایوس

ئاوس

/owir/

آبستن

توم

توم

توم

/tom/

تخم /بذر

وفر

وفر

به فر-وه فر

/wafr/

برف

ژن

زن

زن

/zan/

زن

 

زبان تبری:یا مازندرانی که از زبانهای کهن ایران است وبنا بر اندک نشانه های بازمانده از پیشینیان زمانی یکی از حوزه های پر بار زبانی کرانه های جنوبقی دریای خزر،دامنه های شمالیالبرزوبخش گسترده ای از ایران بوده است .حوزه های زبان تبری در قصران تهران،شرق وغرب گلستان، گیلان  شرقی وغربی ومازندران می باشد.

زبان گزی

زبان تبری

تلفظ

معنی

جمخو

لاجاخمو

/jamxo/

رختخواب

لته

لته

/lata/

کرت کشاورزی

وچه

وچه

/vaca/

بچه

وشه

وشنا

/veshna/

گرسنه

ولگ

ولگ

/Valg/

برگ

زبان تالشی،تاتی:شواهد ودلایل موجود همان اندازه که وجه اشتراک وارتباط بین تاتی وتالشی با اوستایی وپهلوی را نشان می دهد ،گویای پیوستگی- های نزدیک با زبان مادی نیز هست .ا.م دیاکونوف در تاریخ ماد صفحه 350 براین موضوع تاکید نموده است ودر حواشی مربوط به فصل ششم کتاب یاد شده می- افزاید.زبان تالشی ویژگی های صوتی اصل را که خاص زبان مادی است حفظ کرده است

زبان گزی

اوستایی-پهلوی

تاتی

تالشی

فارسی

پرس

پرس

پرس

پرس

پرسیدن

زون

زن

زان

زون

دانستن

وین

وین

وین

وین

دیدن

دول

دپه

دول

دول

فریب

ویر

وید

ویر

ویر

یاد

اوسبو

اسپید

ایسپی

ایسپی

سفید

توم

توم

توم

توم

تخم

اوزون

اوزوان

زوآن

زون

زبان

مچت

مرگت

مچت

مچت

مسجد

وفر

وفر

ور

ور

برف

وس

وس

وس

وس

بس

 

 گویش زرتشتیان:زرتشتیان امروزی ایران به زبانی با یکدیگر سخن می -گویند که خود آن را (دری)و(گوری)می نامند.وجه تسمیه زبان زرتشتیان باز مانده از زبان کهنی است که پیش از رواج فارسی در منطقه یزد همگانی بوده وبرای مردم آن سامان بومی به شمار می رفته است سپس در برابر نفوذ گسترده وروز افزون فارسی،ازتداوم عامه مردم دامن برچیده وروبه فراموشی نهاده است.اما اقلیت دینی زرتشتیان وکلیمیان هر یک به گونه ای آن را نگاه داشته اند وآن را باعنوان زبان ویژه خود به کار می برند .با پذیرفتن این نظر قدیمی باید گفت که زرتشتیان نیز به اعتبار پیوستاری آن زبان با زبان قدیمی ناحیه ،در برابر فارسی تازه وارد به آن دری گفته اند.این فرض را شباهت آن با زبانهای نواحی همسایه نایین،انارک،نطنز،اردستان وگز تایید می کند.

زبان گزی

گویش بهدینان یزد

تلفظ

معنی

ویر اومیمون

ویراومدون

/viromdum/

به یاد آوردن

مره مرته

میره مرته

/mira-marata/

شوهرمرده

پیسامون

پیسیدون

/pisamun/

پوسیدن

پهلی

پهلی

/pohli/

پهلو

 

گویش خراسانی:یکی از گویشهای اصیل ومهم زبان وادبیات فارسی است که هم به سبب گستردگی آن در پهنه وسیع وکثرت مردمانی که بدان سخن می گویند وهم به سبب پیشینه تاریخی وپیوند با گذشته زبان فارسی ،بررسی وشناخت آن ارج وارزش فراوان دارد.

زبان گزی

خراسانی

تلفظ

معنی

آلش

آلش

/alehs/

بدل کردن

اوفتو

اوفتو

/oftow/

آفتاب

اونگولی

اونگول

/ongoli/

انگشت

 

 گویش بوشهری:به منظور تداوم زبانی در نواحی مختلف ،در سمت جنوب نیز به گویش بوشهری اشاره ای می شود تا به مشترکات آن دست بیازیم.

زبان گزی

گویش بوشهری

تلفظ

معنی

اساره

 اساره

/esare/

ستاره

افتو

افتو

/oftow/

آفتاب

تاپو

تاپو

/tapu/

ظرف سفالی بزرگ ذخیره گندم و...

 

زبان سانسکریت: زبان علمی قدیم  ومقدس هندوان ویکی از زبانهای مهم هند واروپایی است وبازبان آوستایی ومادی وپارسی خویشاوندی دارد.

زبان گزی

سانسکریت

تلفظ

معنی

برا

بهرات

/bira/

برادر

اساره

تارا

/esara/

ستاره

زوما

جاماتا

/zuma/

داماد

وا

واته

/wa/

باد

 

جمع گفتار:

با بررسی نواحی مختلف در می یابیم که تحول زبان در خراسان به گونه فاحشی بوده چرا که یکی از دو شکاف زره ورود اقوام مهاجربوده وعبور مهاجران وتاخت وتاز اقوام مختلف بر آن دیار تاثیر گذاشته وبه تحولی دست می یازد که بعدا به زبان فارسی دری می انجامد.در جنوب ایران مشترکات زبانی داریم اما از لحاظ اصالت نتوانسته ریشه های عمیق خودرا حفظ کندکه علت یابی آن در مجالی دیگر است.در غرب ایران، زبان اصالت خود را حفظ کرده (زبان کردی)اما نسبت به نواحی شمالی ومرکزی(اگر بگوییم این دوناحیه زبانشان بازمانده از زبان مادی است)متاثر از تمدن ها ی همجوار بوده که طرح این موضوع محل بررسی وتحقیق بیشتری می طلبد.پس نواحی مرکزی (که زبان گزی رابه عنوان کامل ترین وکم تحریف شده ترین می شناسیم)با نواحی شمالی قرابت بسیاری دارد ،به علت گستردگی حوزه جغرافیایی نمی توان ساکنین اولیه این ناحیه را ریشه یابی کرد واقوامشان را با هم مقایسه نمود ،اما می توان حدس زد که درنواحی مرکزی استقرار دیر تر صورت گرفته واقوام نواحی شمالی (شاید قوم ماد یا اقوام دیگر) به طرف نواحی مرکزی مهاجرت نموده وزبان امروزی شهر گز باقیمانده از همان زبان مادی باشد.با بررسی زبان اوستایی زرتشتیان وپیشینه زرتشتیگری قبل از اسلام در گز به گونه ای تحول وشناخت می رسیم چرا که زبان امروزی تحت دخل وتصرف زبانهای رسمی حکومتهای مختلف قرار گرفته ونمی توانیم به دنبال زبانی اصیل با  خواستگاهی واحد بگردیم.

زبان گزی شباهت های زیادی به زبان پهلوی واوستایی دارد که با بررسی منابع مکتوب آن دوره(سنگ نوشته ها )می توانیم به حتمیت آن دست یابیم. 

پس از تحریر:

لازم به ذکر است در این فرصت اندک وعدم دسترسی به منابع محلی واستفاده از محققین این دیار،تحقیق جامع وکاملی را نمی توان انتظار داشت اما امید است با این بضاعت اندک راه برای شناخت وبررسی بیشتر باز گردد.

                                   با حمد وسپاس ایزد متعال 

                                      روح الله عابدی جزی

                                     خرداد ماه 85خورشید

منابع:

      - فرهنگ کردی(بوره که یی)تالیف صدیق صفی زاده بوره که یی

-      واژگان تبری (با همانندی مازندرانی،گیلی،قصرانی)کار گروه مولفان

      زیرنظر جهانگیر نصری اشرفی

-      واژه نامه گویش بهدینان شهر یزد(واژه نامه دری زرتشتی)

       تالیف دکتر کتایون مزداپور

-      فرهنگ نامه بوشهر، تالیف دکتر سید جعفر حمیدی

-      فرهنگ تطبیقی تالشی ،تاتی،آذری،تالیف علی عبدلی

-      فرهنگ گویش خراسان بزرگ،تالیف امیر شالچی

 

 

 

 

  

نوشته شده توسط کار گروهی دانشجویان باستان شناسی زابل  | لینک ثابت |